ریسک امنیت آب- بخش پنجم
امیرحسین خدائی، پژوهشگر
راهکارهای اجرایی، بومی سازی شده و قابل تعمیم در سطح کشور (بخش دوم)
با توجه به چالش‌های جدی کم‌آبی و فشار روزافزون بر منابع آب کشور، مدیریت هوشمند و چندجانبه منابع آبی امری حیاتی است. در این راستا، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، توسعه زیرساخت‌های تصفیه و بازیافت آب، حمایت از صنایع و بخش‌های مختلف در جهت کاهش مصرف و بهینه‌سازی، و همچنین سیاست‌گذاری‌های منسجم و هماهنگ، می‌تواند نقش مؤثری در حفظ منابع آبی و پایداری اقتصادی و زیست‌محیطی کشور داشته باشد. در یادداشت پیش رو، به بررسی راهکارهای عملی و سیاست‌های اجرایی در بخش‌های مختلف مانند صنایع، تصفیه فاضلاب، مدیریت منابع آب شهری و روستایی، و نقش قوانین و ساختارهای مدیریت چندسطحی خواهیم پرداخت.
صرفه‌جویی هوشمندانه در منابع آبی طبیعی و مصنوعی: راهکاری برای آینده پایدار
سدها، مخازن طبیعی و مصنوعی، تالاب‌ها، هورها و رودخانه‌ها منابع حیاتی آب کشور هستند که باید با دقت و بهینه مدیریت شوند. با توجه به تبخیر زیاد و نشت آب در این منابع، می‌توان با استفاده از فناوری‌های کاهش تبخیر، مانند پوشش‌های ضد تبخیر و نصب کنتورهای هوشمند، تا ۲۰ تا ۳۰ درصد در مصرف آب صرفه‌جویی کرد.
در کنار این راهکارها، حفاظت و بازسازی تالاب‌ها و هورها به حفظ کیفیت آب و تنوع زیستی کمک می‌کند و نقش مهمی در مقابله با خشکسالی دارد. همچنین رودخانه‌ها به‌عنوان شریان‌های حیاتی انتقال آب، نیازمند توجه ویژه‌اند؛ کاشت درختان در مسیر رودخانه‌ها و اطراف مخازن آب طبیعی و مصنوعی باید در اولویت قرار گیرد. این درختان ضمن تأمین نیاز آبی خود، با ایجاد سایه و کاهش شدت تابش خورشید و باد، میزان تبخیر آب را به طور چشمگیری کاهش می‌دهند.
این اقدامات نه تنها به حفظ و صرفه‌جویی در منابع آبی کمک می‌کند، بلکه باعث افزایش پایداری اکوسیستم‌ها و بهبود شرایط کشاورزی و محیط زیست می‌شود.
الزام قانونی مکانیزه کردن مصرف آب؛ گامی حیاتی برای مدیریت بهینه منابع آبی
یکی از راهکارهای ساده و موثر در صرفه‌جویی آب، الزام مکانیزه کردن مصرف آب در تمامی املاکی است که آب مصرف می‌کنند. این موضوع می‌تواند به عنوان شرط قانونی برای گرفتن یا انتقال سند ملک در نظر گرفته شود. به این ترتیب، هر ملکی که قصد دریافت سند جدید یا انتقال مالکیت داشته باشد، موظف است سیستم‌های مکانیزه مصرف آب مانند کنتورهای هوشمند و سامانه‌های مدیریت مصرف را نصب و بهره‌برداری کند.
این قانون علاوه بر تسهیل نظارت و کنترل مصرف آب، باعث کاهش اسراف در منابع آبی می‌شود و به بهره‌وری بهتر از منابع کمک می‌کند. همچنین، تسهیل‌گری در صدور سند برای زمین‌های کشاورزی بدون سند(حدود ۵۰ درصد زمین های کشاورزی فاقد سند هستند)، همراه با الزام مکانیزه کردن مصرف آب، می‌تواند انگیزه‌ای قوی برای حفاظت از منابع و توسعه پایدار کشاورزی باشد.
اجرای این الزام قانونی، با همکاری دستگاه‌های مربوطه و ارائه مشوق‌های مالی و آموزشی به مالکین، می‌تواند به سرعت در سطح کشور فراگیر شود و گام مهمی در مدیریت هوشمند منابع آب بردارد.
صرفه‌جویی آب شرب در منازل؛ از روش‌های سنتی تا الزام مکانیزه با پایان کار
صرفه‌جویی در مصرف آب شرب منازل از اهمیت بالایی برخوردار است و می‌توان با راهکارهای سنتی و مکانیزه بهینه‌سازی کرد. روش‌های سنتی مانند استفاده از شیرآلات کم‌مصرف، جمع‌آوری و استفاده مجدد آب باران، جلوگیری از نشت و چکه کردن شیرها و استفاده بهینه از آب در شستشو، تاثیر قابل توجهی در کاهش مصرف آب دارند.
از سوی دیگر، نصب کنتورهای هوشمند و سامانه‌های کنترل مصرف آب، امکان پایش دقیق مصرف و تشخیص هدررفت آب را فراهم می‌کند. این سامانه‌ها می‌توانند به صورت خودکار مصرف را مدیریت و هشدارهای لازم را صادر کنند.
راهکار اجرایی موثر برای تحقق این هدف، الزام نصب تجهیزات صرفه‌جویی و مکانیزه کردن مصرف آب به عنوان شرط صدور پایان کار ساختمان است. بدین ترتیب، بدون ارائه گواهی نصب سیستم‌های صرفه‌جویی آب، پایان کار صادر نخواهد شد و این امر موجب رعایت همگانی و گسترده صرفه‌جویی در مصرف آب هنگام ساخت ساختمان خواهد شد.
