توسعه ایرلاین و کارگو در شرایط تحریم؛ شبکهسازی، استانداردسازی و مردمیسازی صنعت هوایی
امیرحسین خدائی، پژوهشگر
جنگ لجستیک
افزایش ظرفیت در شرایط محدودیت
تحریمهای بینالمللی، دسترسی ایران به بازارهای مالی، هواپیماهای نو، قطعات، بیمه، برخی آموزشهای تخصصی و قراردادهای مستقیم جهانی را محدود کرده است. اما محدودیت به معنای توقف نیست. در چنین شرایطی، توسعه صنعت هوایی باید از مدل سنتی «چند ایرلاین بزرگ و متمرکز» عبور کند و به سمت شبکهای از شرکتهای کوچک، تخصصی، استاندارد، منطقهای، مردمی و دانشگاهمحور حرکت کند.
هدف اصلی نباید فقط افزایش مالکیت هواپیما باشد؛ هدف باید افزایش ظرفیت واقعی حمل مسافر، حمل بار، تعمیرات، آموزش، خدمات زمینی، مدیریت ناوگان و اتصال لجستیکی باشد. ممکن است یک شرکت مالک هواپیما نباشد، اما با مدیریت مسیر، فروش، بار، خدمات، قرارداد بهرهبرداری و اتصال بازار، نقش مهمی در صنعت هوایی ایفا کند.
۱. اصل راهبردی: افزایش ظرفیت، نه صرفاً افزایش مالکیت
در شرایط تحریم، خرید مستقیم هواپیما همیشه ممکن، سریع یا اقتصادی نیست. بنابراین باید میان «مالکیت» و «بهرهبرداری» تفکیک قائل شد. کشور به ظرفیت پروازی، حمل بار، خدمات فنی و اتصال بازار نیاز دارد؛ این ظرفیت میتواند از مسیرهای مختلف تأمین شود.
راههای افزایش ظرفیت عبارتاند از:
– اجاره بلندمدت هواپیما؛
– اجاره همراه با خدمات پشتیبانی؛
– مشارکت در مالکیت ناوگان؛
– استفاده از شرکتهای مدیریت ناوگان؛
– فعالسازی هواپیماهای زمینگیر؛
– تبدیل هواپیماهای مناسب به باری؛
– ایجاد شرکتهای کوچک منطقهای؛
– توسعه شرکتهای بار هوایی؛
– همکاری با شرکتهای ایرانیتبار خارج از کشور؛
– ایجاد تعاونیهای لجستیک هوایی؛
– استفاده از سرمایههای خرد و صنایع کوچک.
در این نگاه، صنعت هوایی از یک ساختار متمرکز و پرهزینه، به یک شبکه گسترده و مقاوم تبدیل میشود.
۲. شرکتهای ثبتشده در کشورهای مختلف؛ شبکهسازی حقوقی و منطقهای برای کم اثر کردن تحریم ها
یکی از روشهای افزایش ظرفیت در شرایط محدودیت تحریم، همکاری با شرکتهایی است که در کشورهای مختلف ثبت شدهاند و میتوانند در چارچوب قوانین همان کشورها، بخشی از زنجیره هوایی را مدیریت کنند. این شرکتها میتوانند در حوزههایی مانند حمل بار، مدیریت پرواز، فروش، خدمات فنی، آموزش، تأمین قطعه، خدمات فرودگاهی، پشتیبانی ناوگان یا مدیریت زنجیره تأمین فعالیت کنند.
این الگو باید با دقت حقوقی و شفافیت کامل طراحی شود. هدف، ایجاد ساختارهای غیرحرفهای یا پرریسک نیست؛ بلکه استفاده از ظرفیت همکاری منطقهای، شرکتهای خصوصی، ایرانیان خارج از کشور و بازارهای همسو برای افزایش تابآوری صنعت هوایی است.
در این چارچوب، کشورهایی مانند عراق، عمان، قطر، ترکیه، ارمنستان، آذربایجان، قزاقستان، تاجیکستان، روسیه، چین، هند، مالزی، اندونزی، برخی کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین میتوانند محل همکاری، ثبت دفتر، ایجاد شرکت مشترک، تبادل تجربه یا سرمایهگذاری باشند. انتخاب هر کشور باید بر اساس بررسی دقیق مقررات هوانوردی، مالیاتی، بانکی، بیمهای و سیاسی انجام شود.
۳. استفاده از ظرفیت شرکتهای ایرانیتبار فعال در جهان
یکی از ظرفیتهای مهم و کمتر استفادهشده، حضور ایرانیان در صنعت حملونقل، لجستیک، بازرگانی، بار هوایی، ترخیص، خدمات فرودگاهی، آموزش، تأمین قطعه، تعمیرات و مدیریت زنجیره تأمین در کشورهای مختلف است.
این شرکتها و مدیران میتوانند در چند حوزه به ایران کمک کنند:
– سرمایهگذاری در پروژههای کمریسکتر؛
– انتقال تجربه مدیریتی؛
– آموزش نیروهای متخصص؛
– معرفی بازارهای صادراتی؛
– کمک به طراحی سامانههای مدیریت بار و پرواز؛
– انتقال فناوریهای نرم و مدیریتی؛
– مشارکت در مراکز تعمیر، آموزش و بار هوایی؛
– ایجاد پل ارتباطی میان ایران و بازارهای منطقهای.
پیشنهاد میشود مجمع بین المللی ایرانیان فعال در لجستیک و هوانوردی ایجاد شود. این مجمع میتواند بانک اطلاعاتی شرکتها، مدیران، سرمایهگذاران و متخصصان ایرانیتبار را تهیه کند و زمینه دعوت حرفهای از آنها برای سرمایهگذاری، مشاوره و انتقال تجربه را فراهم سازد.
