۳ اقدام پزشکی که سالمندان ممکن است دیگر به آنها نیازی نداشته باشند
سپیده باهران، خبرنگار
برخی از آزمایشهای غربالگری و درمانها با افزایش سن دیگر چندان منطقی نیستند. پژوهشهای جدید نیز چند مورد دیگر را به این فهرست اضافه کردهاند.
از آخرین کولونوسکوپی این بیمار آنقدر زمان گذشته بود که بر اساس دستورالعملها، واجد شرایط انجام کولونوسکوپی مجدد بود. این را دکتر استیون ایتزکوویتز، متخصص گوارش در دانشکده پزشکی ایکان در مانتسینای نیویورک، توضیح میدهد.
او از سلامت عمومی نسبتاً خوبی برخوردار بود و خطرات انجام این روش، مانند خونریزی، واکنش به داروی بیهوشی یا سوراخ شدن روده بزرگ، نسبتاً پایین ارزیابی میشد. اما یک نکته مهم وجود داشت: بیمار ۸۵ ساله بود. علاوه بر این، برای انجام کولونوسکوپی باید برای مدتی کوتاه مصرف داروهای رقیقکننده خون خود را که به دلیل وجود استنتهای قلبی مصرف میکرد، قطع میکرد؛ اقدامی که میتوانست خطر بروز مشکلات قلبی را افزایش دهد.
دکتر ایتزکوویتز میگوید اگر پنج سال پیش با چنین شرایطی روبهرو میشد، احتمالاً «بدون اینکه حتی لحظهای فکر کند» کولونوسکوپی را برای بیمار برنامهریزی میکرد. اما تحقیقات جدید بار دیگر نشان دادهاند که پس از ۷۵ سالگی، فواید انجام کولونوسکوپی مجدد بسیار اندک است.
او میگوید: «حالا از خودم میپرسم: واقعاً با انجام این کار قرار است به چه نتیجهای برسیم؟»
او تنها پزشکی نیست که در این زمینه تجدیدنظر کرده است. بسیاری از پزشکان و بیماران نیز به این نتیجه رسیدهاند که با افزایش سن، باید مزایا و خطرات آزمایشها، درمانها و داروهای رایج را دوباره ارزیابی کرد. پژوهشهای جدید نیز نمونههای بیشتری را نشان میدهند که برخی اقدامات پزشکی در سالمندی ممکن است دیگر ضرورتی نداشته باشند.
در مطالعات اخیر، پژوهشگران به موضوعاتی مانند ضایعات پوستی شایعی که احتمالاً نیازی به برداشتن ندارند، داروی رایج تیروئید که بسیاری از سالمندان میتوانند با خیال راحت مصرف آن را متوقف کنند، و کولونوسکوپیهایی که کاهش بسیار ناچیزی در مرگومیر ناشی از سرطان روده بزرگ ایجاد میکنند و ممکن است خطراتشان از فوایدشان بیشتر باشد، پرداختهاند.
ضایعات پوستی؛ ظاهری نگرانکننده، اما احتمالاً بیخطر
لکهها یا نواحی قرمز و زبر روی پوست که در اصطلاح پزشکی کراتوز اکتینیک نامیده میشوند، معمولاً در اثر قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور خورشید ایجاد میشوند. به همین دلیل، بیشتر روی صورت، پوست سر، ساعدها و پشت دستها دیده میشوند.
این ضایعات عمدتاً در افراد سالمند مشاهده میشوند. یک مطالعه بزرگ روی افراد تحت پوشش برنامه مدیکر آمریکا نشان داد که طی یک دوره پنجساله، نزدیک به ۳۰ درصد از آنان به کراتوز اکتینیک مبتلا شدهاند.
اما پس از تشخیص، چه باید کرد؟
دکتر آلیسون بیلی، متخصص پوست در دانشگاه میشیگان و یکی از نویسندگان مقالهای در JAMA Internal Medicine، میگوید:
«در بیشتر موارد، این ضایعات برداشته میشوند.»
این کار معمولاً با استفاده از سرمادرمانی (فریز کردن با نیتروژن مایع)، کرمهای موضعی یا لیزردرمانی انجام میشود.
دلیل این درمان آن است که این ضایعات ممکن است در آینده سرطانی شوند. اما به گفته دکتر بیلی، برای یک فرد معمولی که سابقه سرطان پوست ندارد، احتمال تبدیل این ضایعات به سرطان کمتر از یک در هزار است. او به یک فراتحلیل منتشرشده در سال ۲۰۱۳ استناد میکند.
در واقع، احتمال اینکه این ضایعات خودبهخود از بین بروند، بسیار بیشتر از سرطانی شدن آنهاست.
او در ادامه میگوید:
«گاهی درمان از خودِ بیماری آزاردهندهتر است.»
برداشتن این ضایعات معمولاً هنگام انجام و حتی پس از آن درد قابلتوجهی ایجاد میکند و ممکن است باعث تورم، التهاب و تغییر رنگ دائمی پوست شود.
علاوه بر این، این ضایعات معمولاً دوباره برمیگردند
علاوه بر این، کراتوز اکتینیک اغلب دوباره ظاهر میشود یا ضایعات جدیدی ایجاد میشوند. دکتر بیلی میگوید:
«این یک بیماری مزمن است.»
به همین دلیل، او به جای درمان فوری، پایش و مراقبت فعال را پیشنهاد میکند. یعنی پزشکان مراقبتهای اولیه میتوانند سالی یکبار این ضایعات را معاینه کنند و فقط در صورت مشاهده علائم هشداردهنده مانند خونریزی، درد یا رشد سریع، آنها را بردارند.
او میگوید:
«در بسیاری از موارد، اصلاً نیازی به درمان نیست. ما لازم نیست همیشه هر کاری را که از نظر پزشکی امکانپذیر است، انجام دهیم.»
البته او همچنان بر استفاده منظم از کرم ضدآفتاب تأکید میکند.
درمانی که شاید همیشه ضروری نباشد
بیماران زمانی داروی لووتیروکسین را مصرف میکنند که غده تیروئید آنها نتواند به اندازه کافی هورمون تیروئید تولید کند. این دارو یکی از پرمصرفترین داروهای جهان است.
در بیماری کمکاری تیروئید، افراد معمولاً دچار افزایش وزن، کاهش انرژی، خشکی پوست و مو میشوند. دکتر یاکوبین خوسکلو، پزشک و پژوهشگر دانشگاه لیدن هلند، میگوید:
«در این بیماری، تقریباً همه عملکردهای بدن کند میشوند.»
پزشکان همچنین این دارو را برای افرادی که دچار کمکاری تحتبالینی تیروئید هستند نیز تجویز میکنند؛ وضعیتی که معمولاً علامتی ندارد، اما ممکن است در آینده به کمکاری واقعی تیروئید تبدیل شود.
بیشتر بیماران این دارو را تا پایان عمر مصرف میکنند، اما آیا واقعاً لازم است؟
پژوهشهای تیم دکتر خوسکلو نشان داده است که در بسیاری از سالمندان مبتلا به کمکاری تحتبالینی تیروئید، سطح هورمونهای تیروئید بهطور طبیعی به حالت عادی بازمیگردد.
این پژوهشگران همچنین دریافتند که در سالمندان مبتلا به این وضعیت، مصرف لووتیروکسین تأثیر قابل توجهی بر علائم بیماری ندارد و سود آشکاری برای بیماران ایجاد نمیکند.
البته مانند هر داروی دیگری، لووتیروکسین نیز میتواند عوارضی داشته باشد. این دارو ممکن است با سایر داروهایی که سالمندان مصرف میکنند تداخل ایجاد کند.
دکتر ماریا پاپالئونتیو، متخصص غدد دانشگاه میشیگان، میگوید:
«این دارو نیاز به آزمایشهای مکرر، مراجعههای پزشکی بیشتر و در نتیجه هزینه بالاتری دارد.»
او اضافه میکند:
«مصرف دوزهای بالای آن ممکن است باعث پرکاری تیروئید شود که خود میتواند منجر به نامنظمی ضربان قلب و کاهش تراکم استخوان شود.»
علاوه بر این، مصرفکنندگان این دارو باید زمان غذا خوردن و رژیم غذایی خود را نیز تنظیم کنند.
برای بررسی اینکه آیا برخی بیماران میتوانند مصرف این دارو را متوقف کنند، پژوهشگران هلندی برنامهای طراحی کردند که در آن دوز دارو طی ۳۰ هفته بهتدریج کاهش مییافت و همزمان آزمایشهای خون و معاینات پزشکی ادامه داشت.
پس از یک سال، یکچهارم از ۳۷۰ شرکتکننده که همگی بالای ۶۰ سال بودند، توانستند مصرف دارو را قطع کنند و در عین حال عملکرد طبیعی تیروئید خود را حفظ کنند. بیشتر این افراد از ابتدا دوزهای پایینتری مصرف میکردند.
با این حال، دکتر پاپالئونتیو هشدار میدهد که هیچ بیماری نباید خودسرانه مصرف لووتیروکسین را قطع کند.
قطع این دارو باید بهتدریج، همراه با آزمایشهای منظم و تحت نظر پزشک انجام شود. برخی بیماران همچنان تا پایان عمر به این دارو نیاز خواهند داشت.
او میگوید:
«اما به نظر میرسد گروهی از افراد بالای ۶۰ سال لزوماً نیازی به مصرف مادامالعمر این دارو ندارند.»
غربالگریای که ممکن است خطراتش از فوایدش بیشتر باشد
سالهاست که پزشکان درباره این موضوع بحث میکنند که سالمندان تا چه سنی باید غربالگری سرطان روده بزرگ را ادامه دهند.
کارگروه خدمات پیشگیرانه ایالات متحده توصیه کرده است که پس از ۷۶ سالگی، انجام این غربالگری تنها سود اندکی دارد.
با این حال، یک مطالعه در سال ۲۰۲۳ نشان داد که نزدیک به ۶۰ درصد از سالمندانی که قبلاً کولونوسکوپی انجام دادهاند و امید به زندگی آنها کمتر از پنج سال است، همچنان برای انجام کولونوسکوپی مجدد به پزشک ارجاع میشوند.
دکتر سمیر گوپتا، متخصص گوارش دانشگاه کالیفرنیا در سندیگو، میگوید مرتب با چنین بیمارانی روبهرو میشود.
او میگوید:
«میدانم که احتمال ابتلای آنها به سرطان روده بسیار کم است، اما در عین حال آنها را در معرض خطر بیشتری قرار میدهم.»
تحقیقات نشان میدهد که با افزایش سن، احتمال بروز عوارض پس از کولونوسکوپی نیز بیشتر میشود.
در یکی از مطالعات اخیر، تقریباً ۷ درصد از افراد بالای ۷۵ سال، ظرف یک ماه پس از انجام کولونوسکوپی، به دلیل عوارض آن در بیمارستان بستری شدند یا به بخش اورژانس مراجعه کردند.
اما آیا این خطر ارزشش را دارد؟
دکتر گوپتا سرپرست پژوهشی بود که روی نزدیک به ۹۲ هزار بیمار بالای ۷۵ سال در مراکز درمانی کهنهسربازان آمریکا انجام شد.
حدود ۲۸ درصد از این افراد در کولونوسکوپی قبلی خود دچار آدنوم (نوعی پولیپ که ممکن است در آینده سرطانی شود) بودند. اگرچه فقط تعداد کمی از این پولیپها به سرطان تبدیل میشوند، اما متخصصان گوارش معمولاً آنها را برمیدارند.
نتایج نشان داد که پس از ۱۰ سال، احتمال ابتلا به سرطان روده در افرادی که قبلاً آدنوم داشتند، کمی بیشتر بود، اما در هر دو گروه این احتمال بسیار پایین باقی ماند.
از میان افرادی که قبلاً آدنوم داشتند، فقط نیم درصد (۰٫۵ درصد) بر اثر سرطان روده جان خود را از دست دادند، در حالی که این رقم در افراد بدون آدنوم ۰٫۴ درصد بود.
دکتر گوپتا میگوید:
«این تفاوت واقعاً ناچیز است.»
در مقابل، طی همان ده سال، تقریباً نیمی از شرکتکنندگان به علت بیماریها و عوامل دیگری غیر از سرطان روده فوت کردند.
دکتر ایتزکوویتز نیز میگوید:
«حتی اگر کولونوسکوپی بدون مشکل انجام شود، یا چیزی پیدا نمیشود، یا یافتهای به دست میآید که تأثیر واقعی بر طول عمر فرد نخواهد داشت.»
با این حال، او میگوید بسیاری از بیمارانی که قبلاً پولیپ آنها برداشته شده است، همچنان اصرار دارند کولونوسکوپی را ادامه دهند.
تغییر عادتهای قدیمی پزشکی کار آسانی نیست. همانطور که کاهش یا قطع داروهای غیرضروری اغلب با مقاومت بیماران و حتی برخی پزشکان روبهرو میشود.
برای مثال، بسیاری از زنان سالمند همچنان پس از سنی که انجام ماموگرافی دیگر سود اثباتشدهای ندارد، این آزمایش را ادامه میدهند و بسیاری از مردان سالمند نیز بیش از سن توصیهشده، غربالگری سرطان پروستات انجام میدهند.
از آنجا که کولونوسکوپی تجربه خوشایندی نیست، شاید سالمندان از کنار گذاشتن آن استقبال کنند.
دکتر ایتزکوویتز میگوید:
«حتی اگر فرد پولیپ هم داشته باشد، احتمال مرگ بر اثر سرطان روده آنقدر کم است که در مقایسه با سایر بیماریهایی که ممکن است جان او را تهدید کنند، تقریباً ناچیز به نظر میرسد.»
به همین دلیل، او به بیمار ۸۵ ساله خود گفت که دیگر نیازی به انجام کولونوسکوپی مجدد ندارد.
بیمار نیز از شنیدن این توصیه خوشحال شد.
منبع:
https://www.nytimes.com/2026/05/02/health/older-colonoscopy-screenings-treatments.html
