چالش بلندمرتبهسازی در شمال ایران/ برجسازی بهقیمت نابودی ناهارخوران!
به گزارش پایگاه خبری «صدای سما» از گرگان، یکی از دلایلی که طرحهای حوزه مسکن در استانهای شمالی، نتایج خوبی بههمراه ندارد، موضوع محدودیت و کمبود زمین است، این موضوع حتی در طرح نهضت ملی مسکن هم بهوضوح گریبان شهرها و شهروندان گلستانی را گرفته است. شهرها و روستاهای استان اغلب با زمینهای درجه یک و دو احاطه شدهاند که هرگونه افزایش محدوده را با چالشهای جدی مواجه کرده است.
بر همین اساس بود که در روزهای گذشته معاون معماری و شهرسازی وزارت راه و شهرسازی از تصویب طرح بلندمرتبهسازی در شهرهای بالای 100 هزار نفر و استانهای شمالی خبر داد و هدف از این تصمیم را کنترل جریان تقاضا و تولید مسکن عنوان کرد. در جلسه چند روز پیش شورایعالی معماری و شهرسازی یک خبر دیگر هم مطرح شد و آن موافقت این شورا با کلیات طرح بلندمرتبهسازی در شهر گرگان بوده است.
با این حال هنوز جوهر مصوبه شورایعالی شهرسازی و معماری درباره کلیات طرح بلندمرتبهسازی گرگان خشک نشده است که جدال بر سر آن به یکی از داغترین مناقشات توسعه شهری در گلستان تبدیل شده است.
یک طرف ماجرا کارشناسان، سرمایهگذاران و مدیران اجرایی استان ایستادهاند که معتقدند گرگان پس از سالها تأخیر، سرانجام در حال اجرای تکلیفی است که ریشه آن نه در استانداری گلستان، بلکه در مصوبات ملی سالهای 1397 و 1399 شورایعالی شهرسازی و معماری قرار دارد.
در سوی دیگر اما برخی فعالان محیط زیست، کارشناسان حوزه شهری و البته مدیرکل حفاظت محیط زیست گلستان قرار دارند که هشدار میدهند بلندمرتبهسازی در برخی پهنههای پیشنهادی، بهویژه در محور ناهارخوران، میتواند یکی از مهمترین مسیرهای تبادل هوایی شهر را مختل کند؛ مسیری که بهاعتقاد آنها در تعدیل دمای گرگان و کیفیت زیستمحیطی شهر نقش حیاتی دارد.
پرسش اصلی اینجاست؛ آیا گرگان در حال اجرای یک تکلیف قانونی عقبمانده است یا در آستانه تصمیمی قرار دارد که میتواند چهره توسعه شهری استان را برای دهههای آینده تغییر دهد؟
ماجرا از کجا شروع شد؟
در حالی که برخی از مخالفان، طرح بلندمرتبهسازی را به مدیریت فعلی استان نسبت میدهند، بررسی اسناد نشان میدهد مبنای حقوقی این موضوع به مصوبه سال 1397 شورایعالی شهرسازی و معماری بازمیگردد؛ مصوبهای که صدور مجوز ساختمانهای بلند را منوط به تهیه طرحهای ویژه بلندمرتبهسازی کرد.
دو سال بعد و در اصلاحیه سال 1399، سه استان شمالی کشور جایگاه ویژهای در این طرح پیدا کردند؛ تصمیمی که از نگاه سیاستگذاران ملی، ناشی از محدودیت توسعه افقی در اراضی ارزشمند کشاورزی و جنگلی شمال کشور بود.
این رویکرد حالا در خرداد 1405 بهشکل صریحتری توسط معاون معماری و شهرسازی وزارت راه و شهرسازی اعلام شد؛ جایی که غلامرضا کاظمیان از اجباری شدن تهیه طرح بلندمرتبهسازی برای شهرهای بالای 100 هزار نفر و استانهای شمالی خبر داده است.
اظهارات کاظمیان گویای این است که بلندمرتبهسازی دیگر یک موضوع و اختیار محلی نیست بلکه آن را بخشی از سیاست ملی مدیریت توسعه شهری تلقی میکند. استدلال وزارت راه نیز روشن است. در بسیاری از شهرهای شمالی، توسعه افقی بهمعنای ورود به اراضی کشاورزی مرغوب، باغات، عرصههای جنگلی یا پهنههای دارای حساسیت محیطزیستی است. از نگاه سیاستگذار ملی، وقتی امکان گسترش شهر روی زمین محدود میشود، ناگزیر باید بخشی از پاسخ توسعه را در ارتفاع جستوجو کرد، اما درست در همین نقطه است که پرونده گرگان از یک موضوع فنی به یک موضوع مناقشهبرانگیز تبدیل میشود.
مخالفت محیط زیست
از سوی دیگر اظهارات قدیر حسنزاده مدیرکل حفاظت محیط زیست گلستان در نشست خبری چند روز قبل درباره طرح بلندمرتبهسازی و اظهار مخالفت با اجرای این طرح، دور دیگری از مناقشات و جدلها را کلید زد.
قدیر حسنزاده معتقد است موضوع بر سر تعداد طبقات ساختمانها نیست؛ بلکه بر سر جای استقرار آنهاست. بهگفته وی، بخشی از پهنههای پیشنهادی مانند محور ناهارخوران در مسیر کریدورهای هوایی شهر قرار دارند و ساختوساز بلندمرتبه میتواند تبادل طبیعی هوا میان ارتفاعات جنوبی و دشت گرگان را مختل کند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست گلستان با بیان اینکه این دستگاه با دو پهنه پیشنهادی برای اجرای طرح بلندمرتبهسازی در گرگان مخالفت کرده و یک نقطه را نیازمند بررسی بیشتر دانسته است، میگوید اگر این کریدورها مسدود شوند، گرگان بخشی از مهمترین مزیت اقلیمی خود را از دست خواهد داد؛ مزیتی که موجب تعدیل دما در فصول مختلف سال میشود.
علاوهبراین حسنزاده تأکید دارد که اجرای این طرح مصرف انرژی را در تابستان و زمستان در گرگان بهطور «وحشتناکی» افزایش خواهد داد و از طرف دیگر این شهر مانند خیلی کلانشهرهای کشور درگیر آلودگی هوا خواهد شد.
فرسایش خاک، تغییر الگوی روانابها، فشار بر منابع آب، احتمال تشدید فرونشست و حتی تغییرات خرداقلیمی از جمله نگرانیهایی است که مدیران محیط زیست راجع به طرح بلندمرتبهسازی در گرگان بر آن تأکید دارند.
حسنزاده میگوید سازمان محیط زیست با اصل توسعه مخالفتی ندارد، اما توسعهای را میخواهد که بر مبنای مطالعات بومشناختی باشد؛ نه توسعهای که بعداً نیازمند صرف هزینههای سنگین برای جبران خسارتها شود.
ما مجری قانونیم!
در سوی دیگر این ماجرا سیدمهدی مهیایی، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری گلستان قرار دارد که این روزها بهعلت تصویب کلیات طرح بلندمرتبهسازی گرگان از سوی برخی افراد مورد انتقاد قرار گرفته است، البته او معتقد است مخالفان، مسئله را از ریشه اشتباه روایت میکنند.
او میگوید بلندمرتبهسازی نه اختراع استانداری گلستان است و نه محصول تصمیم چند مدیر محلی؛ بلکه فرآیندی است که از سال 1397 در سطح ملی آغاز شده و اکنون گرگان تازه در حال پیوستن به آن است.
از نگاه معاون عمرانی استاندار که معتقد است گرگان جزو 10 شهر (نهمین شهر) گران در کشور است؛ منتقدان این واقعیت را نادیده میگیرند که طرح از فیلترهای متعدد کارشناسی عبور کرده است و اکنون شورایعالی نیز کلیات آن را پذیرفته و بررسی برخی پهنهها را برای مطالعات بیشتر به استان بازگردانده است.
مهیایی بارها بر این نکته تأکید کرده است که آنچه در شورایعالی شهرسازی تصویب شده است، مجوز ساخت برج در هر نقطه شهر نیست. بهگفته او طرح مشاور برای اجرای پروژه بلندمرتبهسازی در محدوده شرق گرگان از جمله کوی طبیعت و بخشیهایی از کمربندی گرگان، محور ولیعصر(عج) تا قبل از پل سیدمسعود و بخشی از بلوار صیادشیرازی است که در این محدودهها در نهایت حدود 300 نقطه یا پهنه مستعد اجرای این طرح هستند که در زمان اجرا حتماً این تعداد کمتر خواهد شد.
بهگفته او؛ فرایند تدوین طرح از سالها قبل آغاز شده، مطالعات مشاور انجام شده، موضوع در کمیتههای تخصصی بررسی شده، از مسیر کمیسیون ماده 5 عبور کرده و سپس به شورای برنامهریزی استان و شورای عالی شهرسازی رسیده است.
او معتقد است برخی منتقدان طوری سخن میگویند که گویی قرار است فردا صبح در ناهارخوران دهها برج سر برآورند؛ در حالی که واقعیت پرونده بسیار پیچیدهتر و محدودتر از این تصویرسازیهاست. او استدلال میکند که اگر برای این تقاضا برنامهریزی نشود، ساختوسازهای بلندمرتبه بهشکل پراکنده، موردی و خارج از چارچوب شکل خواهند گرفت؛ اتفاقی که در بسیاری از شهرهای کشور رخ داده و پیامدهای آن بسیار پرهزینهتر از اجرای یک طرح ضابطهمند بوده است.
عمده مجوزها تا 15 طبقه خواهد بود
مهیایی با انتقاد جدی از اظهارات مدیرکل حفاظت محیط زیست گلستان درباره مخالفت با طرح بلندمرتبهسازی در شهر گرگان، گفته است که این دستگاه عضو اصلی شورای برنامهریزی و توسعه استان بوده و جزو چند دستگاهی است که حق رأی دارد؛ اگر مخالف این طرح بود چرا در این شورا مخالفت خود را اعلام نکرد؟!! یا دستکم سازمان متبوع آنها در تهران نیز در کمیتهها و کارگروههای فنی به این موضوعات اشاره نکردهاند؟!!
او درباره یکی از انتقادات مخالفان طرح که معتقدند اجرای این طرح، مسئله ترافیک را در شهر گرگان بغرنجتر میکند، میگوید: براساس ضوابط در عرصههایی که مشمول اجرای طرح است دستورالعمل ابلاغی حداکثر سطح اشغال را تا 40 درصد تعیین کرده است، بهعبارتی از توسعه افقی کاسته میشود و ارتفاع افزایش مییابد، از طرفی شاید 5 تا 10 درصد تراکم تشویقی لحاظ شود در نهایت جمعیت حداقلی اضافه میکند که تأثیر چندانی بر موضوع و وضعیت ترافیک ندارد، علاوهبراین بندی در این طرح وجود دارد که اگر پروژهای در قالب بلندمرتبهسازی مجوز بگیرد در صورت تخلف در ساخت، به همان میزان کمیسیون ماده 100 موظف به قلعوقمع است.
معاون عمرانی استاندار گلستان میگوید: در زمان حاضر ساختمانهای تا 8 طبقه در محور ناهارخوران احداث میشود و در طرح بلندمرتبهسازی در صورت وجود زمین 1000 تا 2000 متری تا 10 طبقه، در عرصه 2 تا 3 هزار متری تا 12 طبقه و 3 هزار متر به بالا مجوز احداث ساختمان 15طبقه داده میشود، تنها در محدوده صیاد شیرازی که زمین سههکتاری متعلق به شهرداری گرگان وجود دارد برای حمایت از تأمین درآمد پایدار برای شهرداری تا 25 طبقه مجوز احداث بنا داده میشود که این هم در سال 1400 قراردادی را با سرمایهگذار بسته و بخشی از کار را شروع کرده است.
او درباره نگرانیهایی که درباره امکانات و تجهیزات مدیریت بحران از جمله در مواقع بروز آتشسوزی وجود دارد، گفته است که نخست، این ساختمانها دارای سیستم اطفای حریق هوشمند هستند، دوم، سال گذشته از محل اعتبارات مدیریت بحران اعتباری برای خرید 2 دستگاه نردبان بلند پیشبینی شد که بهدلیل شرایط کشور تخصیص پیدا نکرد و قرار شد در سال جاری این اعتبار تأمین شود. در خصوص تأمین آب شرب نیز اغلب ساختمانها در گرگان مخازن ذخیره آب دارند و با استفاده از پمپ، به طبقات بالاتر آبرسانی میشود.
مناقشهای که امروز در این شهر برای بلندمرتبهسازی ایجاد شده است، احتمالاً در سالهای آینده در بسیاری از شهرهای استان گلستان و دیگر شهرهای شمالی کشور تکرار خواهد شد و تقریباً همه شهرها با یک پرسش مشترک روبهرو هستند؛ وقتی زمین محدود میشود، توسعه چگونه باید ادامه پیدا کند؟ پاسخ وزارت راه روشن است؛ توسعه عمودی، اما پاسخ محیط زیست این است که توسعه عمودی نیز محدودیتهای خود را دارد و نمیتوان آن را بدون توجه به ویژگیهای محلی اجرا کرد.
بنابراین پرسش اصلی این نیست که گرگان باید بلندمرتبهسازی داشته باشد یا نه؛ زیرا اصل تهیه این طرح پیشتر در سطح ملی تعیین شده است، پرسش واقعی این است؛ گرگان تا کجا، در چهپهنههایی و با چههزینهای برای محیط زیست، میخواهد بهسمت آسمان حرکت کند؟
پاسخ این پرسش نه در جدالهای رسانهای، بلکه در کیفیت مطالعات، دقت تصمیمگیریها و توان مدیران برای ایجاد تعادل میان توسعه و طبیعت مشخص خواهد شد و شاید سرنوشت این پرونده، بیش از آنکه درباره چند برج و چند طبقه باشد، درباره آینده مدلی از توسعه باشد که قرار است در شمال ایران دنبال شود؛ توسعهای که اگر نتواند میان آسمان و زمین تعادل برقرار کند، نه رضایت حامیان توسعه را به دست خواهد آورد و نه نگرانی منتقدان محیط زیست را پایان خواهد داد.
هرچند ذکر این نکته هم ضروری است که همه دلایلی که محیط زیست برای مخالفت با بلندمرتبهسازی مطرح کرده است، در ضوابط ابلاغی مصوب سال 1397 در قالب سطوح واقع در مسیر جریان باد غالب شهر که خطر آلودگی هوا و صدا را افزایش میدهد، سطوح واقع در حریم آبهای سطحی، مناطق حفاظتشده محیط زیست، سطوح واقع در باغها، زمینهای کشاورزی و مراتع، سطوح واقع در مسیلها و مسیرهای آبی که در معرض خطر سیل قرار دارند و… مورد تأکید قرار گرفته است، بهعبارتی طرح بلندمرتبهسازی گرگان که کلیات آن مورد تصویب قرار گرفته است همه این ملاحظات را کنار سایر موضوعاتی مانند سطوح پرخطر از نظر عوامل زمین شناختی و ژئوتکنیکی، سطوح واقعشده در حرایم ثبتشده میراث فرهنگی، سطوح واقع در معرض ملاحظات امنیتی ـ دفاعی و… مورد بررسی قرار داده و در کمیتههای مختلف این مسئله در سطوح استانی و ملی درباره آن بحث و بررسی شده است.
بههرتقدیر قرار شده است با توجه به اهمیت و حساسیت موضوع بلندمرتبهسازی تا اواخر خردادماه نمایندگان تامالاختیار وزارتخانهها و سازمانهای عضو شورایعالی معماری و شهرسازی برای بررسی لکهها و پهنههایی که در طرح بلندمرتبهسازی پیشنهاد و در استان مصوب شده است در استان گلستان حضور پیدا کنند./ تسنیم
