صندلیهای قاتل؛ چرا نشستن طولانیمدت تهدیدی جدی برای سلامت مدرن است؟
زهرا مولائی، خبرنگار صدای سما
در دنیای مدرن، سبک زندگی ما به شکلی تغییر کرده است که ناخودآگاه بیشتر ساعات بیداری خود را در حالت نشسته سپری میکنیم؛ از پشت میز کار و کلاس درس گرفته تا ساعات طولانی رانندگی و تماشای تلویزیون روی مبلهای راحتی. این وضعیت که دانشمندان امروزه آن را «بیماری نشستن» (Sitting Disease) مینامند، به یکی از بزرگترین تهدیدهای سلامت عمومی تبدیل شده است، تا جایی که بسیاری از پژوهشگران، خطرات آن را با مضرات مصرف سیگار مقایسه میکنند. حقیقت تکاندهنده این است که بدن انسان برای حرکت طراحی شده و سکون طولانیمدت، بلافاصله واکنشهای زنجیرهای مخربی را در فیزیولوژی ما آغاز میکند.
به محض اینکه روی صندلی قرار میگیرید، فعالیت الکتریکی ماهیچههای بزرگ پا متوقف شده و سوختوساز بدن به حداقل ممکن، یعنی تنها یک کالری در دقیقه، کاهش مییابد. در این حالت، ترشح آنزیمهایی که مسئول شکستن چربیها و تریگلیسیرید هستند تا ۹۰ درصد افت میکند و پس از گذشت تنها دو ساعت، سطح کلسترول خوب بدن حدود ۲۰ درصد کاهش مییابد. این رکود در گردش خون و انباشت اسیدهای چرب در رگها، قلب را در معرض جدیترین آسیبها قرار میدهد؛ بهطوریکه افرادی با بیش از ۸ ساعت نشستن در روز، دو برابر بیشتر از دیگران با خطر حملات قلبی و عروقی روبرو هستند. اما آسیبها تنها به قلب محدود نمیشود؛ لوزالمعده نیز تحت فشار قرار میگیرد و به دلیل کاهش پاسخگویی بدن به انسولین، حتی یک روز نشستن طولانیمدت میتواند زمینهساز ابتلا به دیابت نوع ۲ شود.
علاوه بر اختلالات درونی، ساختار فیزیکی بدن نیز تحت این سکون فرسوده میشود. نشستن مداوم باعث شل شدن عضلات شکم و ایجاد قوس غیرطبیعی در کمر شده و فشاری مضاعف بر دیسکهای ستون فقرات وارد میکند. همچنین پدیده «گردن پیامکی» ناشی از خم شدن روی گوشی یا کیبورد، مهرههای گردن را دچار دردهای مزمن میکند. این رکود جسمی حتی بر عملکرد مغز نیز سایه میاندازد؛ چراکه با کاهش جریان خون و اکسیژنرسانی، ترشح مواد شیمیایی بهبوددهنده خلقوخو مختل شده و فرد دچار «مهآلودگی مغز»، خستگی مفرط و کاهش چشمگیر خلاقیت میشود.
با این حال، راه مقابله با این بحران لزوماً انجام ورزشهای سنگین نیست، بلکه راهکار اصلی در «شکستن زمان نشستن» نهفته است. بر اساس قانون «۳۰-۲»، توصیه میشود به ازای هر نیم ساعت نشستن، حداقل دو دقیقه برخیزید و حرکات کششی انجام دهید. تغییرات سادهای مانند ایستاده صحبت کردن با تلفن، استفاده از میزهای قابل تنظیم برای کار ایستاده و یا حتی پیادهرویهای کوتاه برای گفتگو با همکاران به جای ارسال پیام، میتواند معجزه کند. باید بپذیریم که هیچ ورزش روزانهای نمیتواند اثر تخریبی ۸ ساعت سکون مطلق را به طور کامل جبران کند؛ بنابراین، بزرگترین هدیه به بدنتان، جریان دادن به حرکت در لابلای دقایق روزمره است، چرا که بدن ما برای زنده ماندن، به حرکت نیاز دارد نه به صندلی.
