حبیبه رحیمیان، خبرنگار صدای سما
به گزارش پایگاه خبری «صدای سما» فعالان و کارشناسان حوزه انرژی در نشستی تخصصی، ظرفیتهای عمان برای تبدیل شدن به هاب منطقهای هیدروژن سبز و فرصتهای همکاری مشترک ایران و عمان در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر، سرمایهگذاری و انتقال فناوری را بررسی کردند.
نشست تخصصی «چشمانداز انرژیهای تجدیدپذیر و هیدروژن سبز» روز دوشنبه اول تیرماه ۱۴۰۵ به همت کمیسیون انرژی اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان و فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران برگزار شد.
این نشست با هدف بررسی روندهای جهانی توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، فرصتهای سرمایهگذاری در حوزه هیدروژن سبز و معرفی ظرفیتهای کشور عمان به عنوان یکی از بازیگران نوظهور این صنعت در منطقه برگزار شد و مورد استقبال فعالان اقتصادی، سرمایهگذاران و متخصصان حوزه انرژی قرار گرفت.
عمان در حال طراحی اقتصاد دوران پس از نفت است
حمیدرضا صالحی کشور رئیس کمیسیون انرژی اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان و رئیس هیات مدیره فدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران، در این نشست گفت: کشور عمان در سالهای اخیر توجه ویژهای به توسعه اقتصاد هیدروژن معطوف کرده است. در حالی که برخی کشورهای منطقه مانند قطر نیز در این حوزه ورود کردهاند، عمان با تدوین برنامههای راهبردی درصدد تبدیل شدن به یکی از قطبهای هیدروژن سبز در منطقه است.
اهداف «کربن صفر» که در کنوانسیونهای اقلیمی و نشستهای COP مورد تأکید قرار گرفتهاند، امروز به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری انرژی در جهان تبدیل شدهاند. در همین راستا، اجلاس COP31 در سال جاری در ترکیه برگزار خواهد شد و حضور فعال بخش خصوصی ایران در این رویداد میتواند فرصت ارزشمندی برای طرح ظرفیتهای کشور در حوزه انرژیهای پاک فراهم کند.
عمان از مزیتهای متعددی برای توسعه هیدروژن سبز برخوردار است؛ از جمله بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال، ظرفیت بالای انرژی بادی بهویژه در مناطق جنوبی، زمینهای وسیع و کمجمعیت، دسترسی به آب دریا برای شیرینسازی، بنادر مناسب صادراتی و موقعیت جغرافیایی ممتاز میان آسیا، اروپا و آفریقا.
این کشور در تلاش است تا از یک صادرکننده سنتی نفت و گاز به صادرکننده هیدروژن سبز و آمونیاک سبز تبدیل شود. این راهبرد علاوه بر کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی، زمینه جذب سرمایهگذاری خارجی و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر را نیز فراهم میکند.
در این مسیر، فرصتهای قابل توجهی برای شرکتهای ایرانی وجود دارد. توسعه زیرساختهای هیدروژن نیازمند تجهیزات فشار قوی، سیستمهای الکتریکی، ترانسفورماتورها، کابلها، تابلوهای برق، تجهیزات ضدانفجار (Ex)، ابزار دقیق، شیرآلات صنعتی، مخازن تحت فشار و سیستمهای کنترلی است؛ حوزههایی که بسیاری از شرکتهای ایرانی در آنها دارای تجربه و توانمندی هستند.
در جمعبندی میتوان گفت عمان صرفاً در حال احداث نیروگاههای خورشیدی نیست، بلکه در حال طراحی اقتصاد دوران پس از نفت است. هیدروژن سبز میتواند در دهه آینده همان نقشی را برای عمان ایفا کند که گاز طبیعی مایع (LNG) طی سه دهه گذشته برای کشورهای منطقه ایفا کرده است.
جهان در حال گذار از قرن نفت به قرن برق و مولکولهای سبز است
در ادامه دکتر محمد ولی علاءالدینی، رئیس مرکز امور بینالملل وزارت نیرو، در سخنانی به ظرفیتهای همکاریهای منطقهای و بینالمللی در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر و ضرورت توسعه تعاملات اقتصادی و فنی میان کشورهای منطقه اشاره کرد و افزود: مرکز امور بینالملل وزارت نیرو بهعنوان بازوی تخصصی سیاستگذاری و هماهنگی فعالیتهای خارجی این وزارتخانه، مسئول هدایت برنامههای بینالمللی حوزه آب و برق در چارچوب سیاستهای کلان کشور است. در این نگاه، آب و برق صرفاً منابع حیاتی نیستند، بلکه ابزارهای قدرت، تعامل منطقهای و توسعه پایدار محسوب میشوند.
امروز جهان در آستانه یک تحول بزرگ ژئوپلیتیکی در حوزه انرژی قرار دارد. بیش از ۱۵۰ کشور جهان متعهد به کاهش انتشار کربن شدهاند و همزمان، رشد سریع هوش مصنوعی و فناوریهای نوین موجب افزایش تقاضای برق شده است. در این میان، هیدروژن بهعنوان حلقه اتصال میان برق، صنعت و حملونقل جایگاه ویژهای یافته است.
برآوردها نشان میدهد تقاضای جهانی هیدروژن تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۱۵۰ میلیون تن خواهد رسید و کاربرد آن در صنایع فولاد، سیمان، پتروشیمی و حملونقل بهطور چشمگیری افزایش خواهد یافت. به بیان دیگر، جهان در حال گذار از «قرن نفت» به «قرن برق و مولکولهای سبز» است.
عمان نیز با درک این روند جهانی، برنامههای گستردهای را در حوزه هیدروژن سبز آغاز کرده است. این کشور از موقعیت جغرافیایی ممتاز، منابع گسترده انرژیهای تجدیدپذیر، زیرساختهای بندری مناسب و سازوکارهای موفق جذب سرمایهگذاری خارجی برخوردار است و درصدد تبدیل شدن به هاب منطقهای انرژی پاک است.
در مقابل، ایران نیز ظرفیتهای کمنظیری در اختیار دارد؛ از جمله منابع عظیم خورشیدی و بادی، صنعت برق پیشرفته، نیروی انسانی متخصص، دانشگاههای توانمند و موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز بهعنوان حلقه اتصال آسیای مرکزی، قفقاز، خلیج فارس و شبهقاره هند.
در حال حاضر، پروژههای مهمی میان ایران و عمان در حال مطالعه و اجرا است؛ از جمله طرحهای انتقال برق زیردریایی و پروژههای مشترک در حوزه آب. این ظرفیتها میتواند زمینهساز توسعه همکاریهای گستردهتر در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر و هیدروژن سبز باشد.
محورهای اصلی همکاری میان دو کشور میتواند شامل صادرات خدمات فنی و مهندسی، توسعه زنجیره ارزش هیدروژن، سرمایهگذاری مشترک، ایجاد صندوقهای مالی دوجانبه، انتقال فناوری، تأسیس مراکز تحقیقاتی مشترک و تربیت نیروی انسانی متخصص باشد.
پیشنهاد میکنم ایران و عمان ابتکار مشترکی را برای همکاری منطقهای در حوزه اقتصاد کمکربن طراحی کنند و با تشکیل کارگروه دائمی، تدوین نقشه راه دهساله، ایجاد کنسرسیوم صادرات خدمات فنی و تأسیس مرکز مشترک فناوری هیدروژن، به الگویی برای همکاریهای منطقهای تبدیل شوند.
متانول سبز میتواند یکی از فرصتهای راهبردی ایران باشد
پرفسور مریم رنجبر، عضو هیئت علمی پژوهشکده فناوری شیمیایی سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران، با ارائه مباحث تخصصی، ابعاد علمی و فناورانه تولید و توسعه هیدروژن سبز و نقش آن در گذار جهانی به انرژیهای پاک را تشریح کرد.
وی گفت: سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران بزرگترین سازمان پژوهشی کشور است که زیر نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری فعالیت میکند. این سازمان علاوه بر انجام پروژههای تحقیقاتی و فناوری، سالانه برگزارکننده جشنواره بینالمللی خوارزمی است که یکی از معتبرترین رویدادهای علمی کشور به شمار میرود.
یکی از ظرفیتهای مهم این سازمان، ارتباط گسترده با پژوهشگران برجسته بینالمللی است. به عنوان نمونه، در جریان جشنواره خوارزمی، همکاریهای مشترکی با پژوهشگران آلمانی در زمینه حاملهای جامد هیدروژن و تولید هیدروژن از متانول شکل گرفته است که همچنان ادامه دارد.
در حال حاضر بیش از ۱۵۰ شرکت فناور و دانشبنیان در سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران مستقر هستند و در حوزههای مختلف فناوری فعالیت میکنند. همچنین این سازمان طی سالهای اخیر مشارکت فعالی در نمایشگاهها و کنفرانسهای بینالمللی مرتبط با فناوری هیدروژن، پیلهای سوختی و الکترولایزرها داشته است.
امروزه هیدروژن یکی از مهمترین حاملهای انرژی آینده محسوب میشود. اگرچه کاربرد آن در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و پالایشگاهی سالهاست شناخته شده است، اما اکنون نقش آن در تولید برق، حملونقل، صنایع فولاد و کاهش انتشار کربن بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.
یکی از نکات مهم در توسعه اقتصاد هیدروژن، کاهش هزینه فناوریهای مرتبط با آن است. همانگونه که قیمت پنلهای خورشیدی طی سالهای گذشته به شدت کاهش یافته، هزینه تولید الکترولایزرها نیز روند نزولی داشته و انتظار میرود با افزایش مقیاس تولید، این روند ادامه یابد.
با این حال، چالش اصلی هیدروژن صرفاً تولید آن نیست؛ بلکه ذخیرهسازی، حملونقل و انتقال آن نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. هیدروژن به دلیل ویژگیهای فیزیکی خاص خود نیازمند زیرساختهای ویژهای برای فشردهسازی، ذخیرهسازی و انتقال است و همین موضوع هزینههای قابل توجهی را به زنجیره ارزش آن تحمیل میکند.
بر همین اساس، بسیاری از کشورها به سمت استفاده از حاملهای شیمیایی هیدروژن مانند آمونیاک سبز و متانول سبز حرکت کردهاند. این حاملها امکان ذخیرهسازی و انتقال آسانتر را فراهم میکنند و از منظر اقتصادی نیز در بسیاری از موارد مقرونبهصرفهتر هستند.
از نگاه بنده، متانول سبز میتواند یکی از فرصتهای مهم برای ایران باشد. کشور ما از ظرفیت گسترده تولید متانول برخوردار است و میتواند با بهرهگیری از فناوریهای نوین، بخشی از دیاکسیدکربن تولیدی صنایع را در فرآیند تولید متانول سبز به کار گیرد.
برآوردها نشان میدهد حجم انتشار دیاکسیدکربن در صنایع پتروشیمی کشور در سالهای آینده به شکل قابل توجهی افزایش خواهد یافت. بنابراین توسعه فناوریهای جذب و استفاده از کربن (CCUS) و تبدیل آن به محصولات با ارزش افزوده مانند متانول سبز، یک ضرورت راهبردی برای کشور محسوب میشود.
در سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران پروژههای متعددی در زمینه تولید هیدروژن، فناوریهای پیل سوختی، تولید متانول سبز و توسعه کاتالیستهای مورد نیاز این صنایع در حال اجراست. همچنین آزمایشگاههای تخصصی متعددی برای توسعه فناوریهای مرتبط با هیدروژن در این سازمان ایجاد شده است.
جمعبندی بنده این است که آینده اقتصاد انرژی جهان در گرو توسعه فناوریهای کمکربن است و ایران نیز با اتکا به ظرفیتهای علمی، صنعتی و انسانی خود میتواند نقش مؤثری در این عرصه ایفا کند.
دکتر کاظم مرادی، مدیرعامل شرکت Excellence Engineering & Trading LLC در حوزه انرژی و صنعت و معدن کشور عمان و رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق مشترک بازرگانی ایران و عمان، فرصتهای سرمایهگذاری، همکاریهای صنعتی و ظرفیتهای موجود در کشور عمان برای توسعه پروژههای انرژیهای تجدیدپذیر و هیدروژن سبز را مورد بررسی قرار داد.
در بخش دیگری از این نشست، دکتر هلیا ساداتحسینی، مجری طرحهای نوآورانه سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا)، ضمن معرفی برنامهها و اقدامات انجامشده در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر، به ظرفیتهای همکاری میان بخشهای دولتی و خصوصی برای توسعه فناوریهای نوین انرژی اشاره کرد.
در این رویداد تخصصی، مهندس محمدرضا نیکوسخن، مدیرعامل شرکت کانکت (ایتالیا)، حوزه انرژی و فولاد در اروپا و جیسیسی، در ارتباط آنلاین به تشریح آخرین تحولات صنعت انرژی، روندهای سرمایهگذاری در حوزه انرژیهای پاک و جایگاه هیدروژن سبز در آینده اقتصاد جهانی پرداخت.
در این نشست، شرکتکنندگان ضمن بررسی روندهای جهانی بازار انرژی، درباره فرصتهای همکاری میان ایران و عمان در زمینه سرمایهگذاری، انتقال دانش فنی، توسعه زیرساختها و اجرای پروژههای مشترک در حوزه انرژیهای پاک به تبادل نظر پرداختند. این رویداد همچنین بستری برای گفتوگوی تخصصی میان فعالان اقتصادی، کارشناسان و تصمیمگیران حوزه انرژی فراهم کرد و بر نقش روزافزون هیدروژن سبز در آینده اقتصاد و صنعت منطقه تأکید شد.
