ضرورت اولویت‌بندی در سیاست‌های جمعیتی کشور

امیرحسین خدائی، پژوهشگر

در موضوع جمعیت، نبود اولویت‌بندی منجر به ناکارآمدی و تأخیر در نتایج می‌شود. در حال حاضر، تمرکز بر دو محور اصلی می‌تواند به‌صورت راهبردی و کم‌هزینه نرخ رشد جمعیت را تثبیت کند:

۱. درمان ناباروری: بیش از ۳.۵ میلیون زوج نابارور در کشور وجود دارند. در صورت تسهیل دسترسی به خدمات درمانی و رفع موانع مالی، با میانگین دو فرزند، می‌توان ۷ میلیون نفر به جمعیت کشور افزود. ایران از نظر علمی در درمان ناباروری در زمره کشورهای برتر است، اما کمبود زیرساخت در استان‌ها مانع بهره‌برداری از این ظرفیت شده است. اجرای اردوهای جهادی پزشکی می‌تواند در کوتاه‌مدت این نابرابری را کاهش دهد.

۲. تسهیل ازدواج جوانان: حدود ۷ میلیون زن در سن ازدواج در کشور وجود دارد. با حذف موانع اقتصادی و اجتماعی و حمایت‌های هدفمند، پتانسیل تولد ۱۴ میلیون فرزند در میان‌مدت وجود دارد. مجموع این دو محور ظرفیت رشد ۲۱ میلیون نفر جمعیت جدید را فراهم می‌کند. همچنین، با توجه به وجود ۴ میلیون مجرد قطعی بالای ۴۵ سال، رفع موانع ازدواج، مستقیماً در کاهش آسیب‌های روانی، سالمندی پرهزینه و انزوای اجتماعی مؤثر است.

تجربه موفق‌ترین کشورها در حمایت از ازدواج و فرزندآوری

بررسی تجارب جهانی نشان می‌دهد که سیاست‌های ترکیبی، فراگیر و پایدار مؤثرترین راهکار برای افزایش نرخ باروری هستند. در ادامه، برجسته‌ترین حمایت‌های موفق کشورهای پیشرو ذکر شده است:

فرانسه – الگوی برتر اروپا در پایداری نرخ تولد

✅ پرداخت ماهانه کمک‌هزینه کودک از بدو تولد
✅ مرخصی زایمان و والدین بلندمدت (تا ۳ سال)
✅ معافیت‌های مالیاتی قابل توجه برای خانواده‌های دارای فرزند
✅ کمک‌هزینه مسکن برای زوج‌های جوان

سوئد – توازن بین کار و خانواده

✅ مرخصی والدین ۴۸۰ روز با حقوق (قابل تقسیم بین پدر و مادر)
✅ مهدکودک‌های یارانه‌ای با هزینه بسیار پایین
✅ امنیت شغلی برای والدین تا سن مدرسه کودک
✅ پرداخت کمک‌هزینه کودک تا ۱۸ سالگی

کره جنوبی – مقابله با بحران کاهش جمعیت

✅ وام ازدواج بدون بهره برای زوج‌های جوان
✅ پاداش نقدی تا ۱۰٬۰۰۰ دلار برای هر تولد
✅ ایجاد مراکز دولتی درمان ناباروری با پوشش کامل بیمه
✅ سیاست اجاره ارزان مسکن برای تازه‌متأهل‌ها

ژاپن – مداخلات خلاقانه فرهنگی و اقتصادی

✅ برنامه‌های رسمی همسریابی توسط دولت‌های محلی
✅ یارانه ازدواج تا ۵٬۰۰۰ دلار به زوج‌های تازه‌متأهل
✅ کمک‌هزینه اجاره و وام‌های مسکن برای زوج‌های دارای فرزند
✅ ساعات کاری شناور برای والدین شاغل

جمع‌بندی: سیاست‌های اثربخش در افزایش جمعیت

بر اساس تجربه کشورهای موفق، موثرترین اقدامات به‌طور خلاصه عبارت‌اند از:

مرخصی‌های طولانی‌مدت و منعطف برای والدین (مانند سوئد و فرانسه)

پرداخت کمک‌هزینه نقدی قابل توجه به‌ازای هر فرزند (مانند کره‌جنوبی)

وام ازدواج بدون بهره و تسهیلات مسکن (ژاپن، کره‌جنوبی)

خدمات درمان ناباروری رایگان یا تحت پوشش کامل بیمه (کره‌جنوبی، سوئد)

تأمین امنیت شغلی برای والدین و تسهیل اشتغال پس از فرزندآوری