جاسک؛ از ساحل فراموششده تا کانون راهبردی اقتصاد دریاپایه ایران
به گزارش پایگاه خبری «صدای سما» جایگاه جغرافیایی در منتهیالیه شرقی هرمزگان، بندر جاسک را به نقطهای کمبدیل در معادلات توسعه ملی تبدیل کرده است، شهری که سالها در حاشیه توجه قرار داشت، اما اکنون در کانون سیاستهای کلان انرژی، ترانزیت و اقتصاد دریاپایه ایستاده است.
همزمان با اجرای پروژههای بزرگ نفتی و زیرساختی در سواحل مکران، نام جاسک بهعنوان یکی از گرههای راهبردی اتصال ایران به آبهای آزاد مطرح شده و چشمانداز تازهای پیش روی جنوب شرق کشور گشوده است و این بندر امروز نهتنها واجد ظرفیتهای گردشگری و طبیعی بکر است، بلکه در مدار تحولات ژئوپلیتیکی و اقتصادی، نقشی تعیینکننده یافته است.
جاسک در امتداد دریای عمان و خارج از تنگه هرمز قرار گرفته، موقعیتی که از منظر امنیت انرژی و تنوعبخشی به مسیرهای صادراتی اهمیت ویژه دارد، در سالهای اخیر، با بهرهبرداری از پروژه انتقال نفت خام از «گوره» به جاسک و ایجاد پایانههای صادراتی در این بندر، بخشی از صادرات نفت کشور به خارج از تنگه هرمز منتقل شده است؛ اقدامی که از سوی مقامات انرژی بهعنوان یک راهبرد ملی برای افزایش تابآوری صادرات نفت معرفی شد، این تحول، جایگاه جاسک را از یک بندر محلی به یک پایانه راهبردی انرژی ارتقا داده است.
ریشههای تاریخی در ساحل مکران، هویتی فراتر از یک بندر
پیشینه سکونت در سواحل مکران به هزاران سال قبل بازمیگردد، آثار باستانی پراکنده در اطراف جاسک، گواه حضور تمدنهای کهن در این ناحیه است، موقعیت ساحلی، این منطقه را در گذشته به گذرگاه دریانوردان و بازرگانان تبدیل کرده بود؛ جایی که فرهنگها و زبانها در هم تنیده میشدند و هویتی چندلایه شکل میگرفت.
فرهنگ مردم جاسک همچنان پیوندی عمیق با دریا دارد، صیادی سنتی، قایقسازی محلی، موسیقی آیینی جنوب و پوشش بومی، بخشی از سرمایه فرهنگی این بندر محسوب میشود، آیینهای مرتبط با دریا و معیشت دریایی، بازتابی از زیستجهان مردمانی است که قرنها با امواج زیستهاند و همین هویت تاریخی، امروز میتواند پشتوانه توسعه گردشگری فرهنگی در منطقه باشد؛ گردشگریای که نهتنها بر طبیعت، بلکه بر روایتهای تاریخی و سبک زندگی بومی نیز تکیه دارد.
طبیعت بکر و ظرفیتهای مغفول گردشگری
سواحل جاسک با چشماندازهای صخرهای، آبهای شفاف دریای عمان و سکوت کمنظیر، از معدود نوارهای ساحلی کشور بهشمار میروند که هنوز از تراکم بالای ساختوساز مصون ماندهاند، وجود جنگلهای حرا در برخی خورها و زیستگاههای دریایی، ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری مسئولانه و طبیعتمحور فراهم کرده است.
پدیدههای زمینشناختی همچون گلفشانها و چشمههای آبگرم در اطراف جاسک نیز از جاذبههایی هستند که قابلیت تبدیل شدن به مقاصد علمی و گردشگری را دارند، کارشناسان حوزه محیطزیست معتقدند توسعه گردشگری در این منطقه باید با رویکرد پایدار و مبتنی بر ارزیابی اثرات زیستمحیطی انجام شود تا ضمن ایجاد اشتغال، از تخریب اکوسیستمهای حساس جلوگیری شود.
ایجاد اقامتگاههای بومگردی، آموزش جوامع محلی برای ارائه خدمات گردشگری و ساماندهی سواحل، میتواند درآمد مکملی برای خانوارهای بومی ایجاد کند و مانع مهاجرت نیروی کار شود، تجربه سایر مناطق ساحلی نشان داده که گردشگری پایدار، در صورت برنامهریزی صحیح، قادر است به موتور محرک اقتصاد محلی بدل شود.
استاندار هرمزگان: بندرجاسک جایگاه ویژهای در آینده کشور دارد
محمد آشوری تازیانی استاندار هرمزگان در نشست شورای اداری شهرستان جاسک در آذر ماه سال جاری گفت: جاسک جایگاه ویژهای در آینده ژئوپلیتیکی کشور دارد و پروژههای کلان ملی و زیرساختی برای آن طراحی شده و باید سازوکارهای تسریع اجرای این پروژهها فراهم شود.
استاندار هرمزگان با تاکید بر نقش راهبردی مکران اظهار کرد: توسعه این منطقه، اولویتی ملی است که با تاکید رهبر معظم انقلاب و پشتیبانی دولت چهاردهم سرعت گرفته است.
وی با اشاره به جایگاه ویژه مکران گفت: جاسک و منطقه پیرامونی آن نقطه ثقل توسعه دریامحور کشور است؛ پهنهای که ظرفیت تمدنی ایران در آن نهفته است و امروز با تأکید مقام معظم رهبری و سیاستهای قانون برنامه هفتم، توسعه آن وارد مرحلهای عملیاتیتر شده است.
استاندار هرمزگان تصریح کرد: در فصل دوازدهم برنامه هفتم توسعه، ۱۰ محور اساسی برای توسعه دریامحور مشخص شده و این چارچوب قانونی، پشتوانه حرکت شتابان دولت چهاردهم در مکران است.
آشوری تازیانی، یکی از اصول توسعه در استان را حکمرانی مطلوب مبتنی بر حضور سهضلعی حاکمیت، مردم و نهادهای مدنی عنوان کرد و گفت: امروز تشکلهای مردمی در آموزشوپرورش، ورزش و سلامت پایکار آمدهاند و این همبستگی اجتماعی، ما را قادر میکند مسیر خدمترسانی را کوتاهتر و سریعتر طی کنیم.
وی تاکید کرد: در گفتمان امام و رهبری، مسئولیت چیزی جز خدمت بیمنت نیست و هر کس شأنی فراتر از خدمت برای خود قائل شود از مسیر گفتمانی انقلاب فاصله گرفته است.
استاندار هرمزگان با اشاره به ظرفیتهای راهبردی جاسک گفت: این شهرستان بهعنوان منتهیالیه شرق استان و همجوار با سیستان وبلوچستان و کرمان، جایگاه ویژهای در آینده ژئوپلیتیکی کشور دارد، پروژههای کلان ملی و زیرساختی برای آن طراحی شده و باید سازوکارهای تسریع اجرای این پروژهها فراهم شود.
وی با بیان اینکه خواستهها و مطالبات مردم در قالب مصوبات سفر جمعی مدیران استان ثبت شده است، افزود: اجرای این مصوبات عهد ما با مردم است و پایش اقتصادی، عمرانی و سیاسی آن با جدیت دنبال خواهد شد.
آشوری تازیانی از همراهی امامان جمعه اهل سنت و شیعه، فرماندار، شوراها، دهیاران و مدیران شهرستان قدردانی کرد و گفت: فرودگاه شهرستان از ظرفیتهای ارزشمند جاسک است که تنها نیازمند حمایت بیشتر استان برای ایفای نقش مؤثرتر در توسعه است.
جهش انرژی، انتقال نفت به دریای عمان
پروژه خط لوله گوره–جاسک، بهعنوان یکی از مهمترین طرحهای صنعت نفت در سالهای اخیر، نقش تعیینکنندهای در تغییر جایگاه این بندر داشته است، این خط لوله با هدف انتقال نفت خام از استان بوشهر به سواحل دریای عمان احداث شد تا امکان صادرات نفت بدون عبور از تنگه هرمز فراهم شود.
راهاندازی پایانه صادراتی نفت در جاسک، علاوه بر افزایش ظرفیت ذخیرهسازی و صادرات، زمینهساز شکلگیری زیرساختهای جدید صنعتی در منطقه شده است، احداث مخازن ذخیره نفت، اسکلههای تخصصی و تأسیسات جانبی، اشتغال مستقیم و غیرمستقیم قابلتوجهی ایجاد کرده و چشمانداز سرمایهگذاری در صنایع پاییندستی را تقویت کرده است.
از منظر ژئوپلیتیکی، این پروژه جایگاه ایران را در بازار انرژی تقویت کرده و تنوع مسیرهای صادراتی را افزایش داده است، تحلیلگران اقتصادی معتقدند تمرکز بر توسعه سواحل مکران، بخشی از راهبرد کلان کشور برای استفاده حداکثری از ظرفیتهای دریاپایه است؛ راهبردی که میتواند توازن توسعهای را از مرکز به پیرامون منتقل کند.
اقتصاد دریاپایه؛ پیوند شیلات، لجستیک و صنعت
اقتصاد جاسک تنها به نفت محدود نمیشود، شیلات و صیادی همچنان ستون اصلی معیشت بسیاری از خانوارهای محلی است، توسعه صنایع فرآوری آبزیان، ایجاد زنجیره سردخانهای و بستهبندی استاندارد میتواند ارزش افزوده محصولات دریایی را افزایش دهد و سهم این بندر را در بازارهای صادراتی ارتقا دهد.
از سوی دیگر، توسعه زیرساختهای بندری و لجستیکی امکان تبدیل جاسک به یک گره ترانزیتی در کریدورهای منطقهای را فراهم میکند، دسترسی مستقیم به اقیانوس هند و نزدیکی به مسیرهای کشتیرانی بینالمللی، ظرفیت مهمی برای گسترش تجارت دریایی محسوب میشود و سرمایهگذاری در اسکلههای چندمنظوره، خدمات تعمیرات دریایی و مراکز پشتیبانی لجستیک، میتواند این ظرفیت را بالفعل کند.
ایجاد شهرکهای صنعتی وابسته به انرژی و صنایع دریایی نیز از جمله اقداماتی است که در اسناد توسعهای سواحل مکران مورد تأکید قرار گرفته است، تحقق این اهداف مستلزم تقویت زیرساختهای حملونقل زمینی، تأمین آب و برق پایدار و توسعه شبکههای ارتباطی است.
با وجود ظرفیتهای گسترده، توسعه شتابزده بدون ملاحظات اجتماعی و زیستمحیطی میتواند پیامدهای ناخواستهای داشته باشد، کمبود زیرساختهای شهری، محدودیت منابع آب شیرین و نیاز به ارتقای خدمات درمانی و آموزشی، از جمله چالشهایی است که باید همزمان با توسعه صنعتی مورد توجه قرار گیرد.
کارشناسان برنامهریزی شهری تأکید دارند که تدوین طرح جامع توسعه جاسک باید مبتنی بر اصول توسعه پایدار باشد؛ بهگونهای که میان رشد اقتصادی، عدالت اجتماعی و حفاظت از محیطزیست توازن برقرار شود و مشارکت جامعه محلی در فرآیند تصمیمگیری و بهرهمندی عادلانه از منافع پروژههای بزرگ، شرط اصلی موفقیت این مسیر است.
یکی از الزامات تحقق چشمانداز اقتصادی جاسک، سرمایهگذاری در آموزش و توانمندسازی نیروی انسانی بومی است، ایجاد مراکز فنی و حرفهای تخصصی در حوزه صنایع دریایی، نفت و گاز و گردشگری میتواند زمینه اشتغال پایدار جوانان منطقه را فراهم کند.
تجربه مناطق صنعتی نشان داده که بدون ارتقای مهارتهای محلی، فرصتهای شغلی به نیروهای غیربومی واگذار میشود و شکاف اجتماعی افزایش مییابد، بنابراین همزمان با توسعه زیرساختها، باید بر آموزش و کارآفرینی محلی تمرکز شود.
جاسک اکنون در نقطه عطفی تاریخی قرار گرفته است، از یکسو، میراث فرهنگی و طبیعت بکر آن میتواند پایهگذار گردشگری پایدار باشد و از سوی دیگر، پروژههای انرژی و بندری آن را به یکی از بازیگران مهم اقتصاد ملی بدل کرده است.
چشمانداز آینده این بندر، وابسته به تحقق توسعه متوازن و برنامهمحور است؛ توسعهای که در آن صنعت نفت، شیلات، گردشگری و لجستیک بهصورت مکمل عمل کنند و منافع آن به جامعه محلی بازگردد، اگر این مسیر با نگاه بلندمدت دنبال شود، جاسک میتواند به الگویی از پیوند هویت بومی با اقتصاد مدرن تبدیل شود؛ الگویی که نشان میدهد سواحل مکران نه حاشیه، بلکه یکی از محورهای اصلی رشد آینده ایران هستند.
جاسک امروز دیگر صرفاً نام یک بندر جنوبی نیست؛ نشانه تغییر رویکرد به جنوب شرق کشور و تمرکز بر ظرفیتهای دریاپایه است. آینده این شهر، در گرو تصمیمهایی است که امروز درباره نحوه بهرهبرداری از منابع، حفظ محیطزیست و توانمندسازی مردم آن گرفته میشود، اگر این تصمیمها هوشمندانه و مبتنی بر دانش باشد، ساحل آرام جاسک میتواند به یکی از پرتحرکترین کانونهای توسعه اقتصادی کشور بدل شود؛ جایی که تاریخ، طبیعت و صنعت در کنار هم آیندهای تازه میسازند./ ایرنا
