آنچه در نشست اسلامآباد گذشت؛ بنبست مذاکرات در سایه زیادهخواهی واشنگتن
به گزارش پایگاه خبری «صدای سما» اسلامآباد طی روز گذشته (شنبه) به کانون تحرکات دیپلماتیک منطقهای تبدیل شد؛ جایی که فرودگاه «نورخان» از ساعات اولیه، شاهد رفتوآمد هیاتهای عالیرتبه و تدابیر امنیتی کمسابقه بود.
هیات بلندپایه جمهوری اسلامی ایران به ریاست محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی در میان استقبال رسمی مقامهای ارشد پاکستانی اواخر روز جمعه وارد اسلامآباد (پایتخت این کشور) شد؛ استقبالی که با حضور همزمان فرمانده ارتش، وزیر امور خارجه، وزیر کشور و رئیس مجلس ملی پاکستان، حامل پیام روشنی از عزم اسلامآباد برای ایفای نقشی فعال در مسیر کاهش تنشها بود.
قالیباف در بدو ورود به اسلام آباد، تاکید کرد که ایران با حسن نیت برای مذاکرات اسلامآباد آمده است اما اعتمادی به آمریکا ندارد.
وی افزود: آمریکا باید یک طرح واقعی برای توافق بدهد که طبق آن باید حقوق جمهوری اسلامی ایران را بپذیرد در این صورت ایران آماده توافق است.
رئیس مجلس شورای اسلامی گفت: آمریکا در گذشته به وعدههای خود در مذاکرات پایبند نبوده است.
درهمین راستا، ترکیب هیات ایرانی که چهرههای کلیدی در حوزههای سیاسی، امنیتی، اقتصادی و حقوقی را در بر میگرفت، نشاندهنده اهمیت این مذاکرات برای تهران بود. حضور سیدعباس عراقچی، علیاکبر احمدیان و عبدالناصر همتی در کنار تیمهای تخصصی، بیانگر آن بود که ایران با رویکردی جامع و با هدف تثبیت دستاوردهای میدانی و پیگیری مطالبات راهبردی وارد این گفتوگوها شده است.
در سوی دیگر، هیات آمریکایی به سرپرستی جیدی ونس با همراهی چهرههایی چون استیو ویتکاف و جرد کوشنر اوایل ظهر روز گذشته(شنبه وقت محلی) وارد اسلامآباد شد و در پایگاه هوایی نورخان مورد استقبال معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان، فرمانده ارتش و وزیر کشور قرار گرفت. این سطح از استقبال، بیانگر حساسیت و اهمیت مذاکرات برای میزبان پاکستانی بود که تلاش داشت با حفظ توازن، زمینه گفتوگوهای سازنده را فراهم کند.
قدردانی پاکستان از مشارکت تهران و واشنگتن در مذاکرات اسلامآباد
در ادامه، دیدارهای جداگانه شهباز شریف نخستوزیر پاکستان، با نمایندگان ایرانی و آمریکایی، به یکی از نقاط کانونی این تحرکات دیپلماتیک تبدیل شد. شریف در این دیدارها با تاکید بر ضرورت کاهش تنشها، مذاکرات اسلامآباد را «لحظهای سرنوشتساز» توصیف کرد و بر تعهد کشورش برای تسهیل مسیر دستیابی به صلح پایدار تاکید داشت.
نخست وزیر پاکستان در دیدار هیات بلندپایه جمهوری اسلامی ایران ضمن قدردانی از مشارکت تهران در مذاکرات اسلامآباد تاکید کرد که پاکستان به ایفای نقش خود به عنوان میانجی برای کمک به ایجاد شتاب در جهت دستیابی به نتایج معنادار به نفع صلح و ثبات منطقهای و جهانی ادامه خواهد داد.
شهباز شریف با قدردانی از مشارکت ایران در مذاکرات اسلامآباد، بر عزم راسخ پاکستان برای ادامه ایفای نقش خود به عنوان میانجی برای کمک به ایجاد شتاب در جهت دستیابی به نتایج معنادار به نفع صلح و ثبات منطقهای و جهانی تاکید کرد.
همچنین، نخستوزیر پاکستان در دیدارجداگانه با معاون رئیس جمهور آمریکا گفت که اسلامآباد مشتاقانه در انتظار ادامه تسهیل طرفین مذاکرات در پیشرفت به سوی صلح پایدار در منطقه است.
شهباز شریف با تقدیر از تعهد هر دو هیاتهای ایران و آمریکا برای تعامل سازنده، ابراز امیدواری کرد که این مذاکرات به عنوان گامی به سوی صلح پایدار در منطقه عمل کند.
وی تاکید کرد: پاکستان مشتاقانه منتظر ادامه تسهیل هر دو طرف در پیشرفت به سوی صلح پایدار در منطقه است.
همزمان، محمد اسحاق دار وزیر امور خارجه پاکستان نیز در گفتوگو با طرفین، این مذاکرات را «فرصتی مهم برای عبور از بحران» خواند.
با این حال، پشت این صحنههای دیپلماتیک و فضای پرتحرک سیاسی، واقعیت مذاکرات تصویر متفاوتی داشت. گفتوگوها که در چندین دور و در سطوح مختلف ادامه یافت و بهرغم ورود سریع به فاز کارشناسی و تبادل متون، نتوانست به چارچوبی مشترک منتهی شود.
دور آخر مذاکرات سه جانبه از ساعت ۱ و ۵ دقیقه بامداد یکشنبه (به وقت محلی) آغاز شد و ۳ و ۱۲ دقیقه بامداد پایان یافت.
مذاکرات در دو سطح کارشناسی و فنی و هیات های اصلی سه جانبه برگزار شد و همزمان، تیمهای کارشناسی دو طرف به تبادل متون و بررسی پیشنهادات پرداختند.
ابتدا کمیتههای مختلف ایرانی چندبار جلساتی برگزار و مواضع را بررسی کردهاند و با همگرایی کامل آماده آغاز مذاکرات شدند. با جدیشدن فضای مذاکرات سهجانبه، گفتوگوها وارد فاز کارشناسی شد و بخشی از اعضای کمیتههای تخصصی هیئت ایرانی نیز راهی محل مذاکرات شدند .
سرانجام بار دیگر مذاکرات پس از طی مراحل فنی، به سطح اصلی سهجانبه میان ایران، آمریکا و پاکستان بازگشت؛ موضوعی که نشاندهنده تلاش برای تصمیمگیری در سطح سیاسی در کنار ادامه رایزنیهای تخصصی است.
موضع ایران؛ جدیت مشروط به رفتار طرف مقابل
به گفته منابع آگاه، اختلافات اساسی در محورهایی چون رفع تحریمها، نحوه اجرای تعهدات، تضمین عدم تکرار تجاوز و برخی مطالبات زیادی خواهانه آمریکا درباره برنامه هستهای و تنگه هرمز، مانع از پیشرفت ملموس مذاکرات شد.
در این میان، هیات ایرانی با تاکید بر تجربههای گذشته و بدعهدیهای مکرر آمریکا، رویکردی محتاطانه و در عین حال مطالبهمحور را در پیش گرفت؛ بطوری که تهران صراحتا اعلام کرد که هرگونه توافق، باید مبتنی بر پذیرش حقوق ملت ایران، رفع کامل تحریمها و ارائه تضمینهای عملی باشد. در مقابل، پافشاری واشنگتن بر برخی خواستههای فراتر از چارچوبهای مورد قبول ایران، فضای مذاکرات را به سمت ایست کامل سوق داد.
در همین راستا، مسعود پزشکیان رئیسجمهور کشورمان با تأکید بر جدیت ایران در مذاکرات، موفقیت این روند را منوط به رویکرد طرف مقابل دانسته و بر پیگیری تأمین منافع ملی تأکید کرده است.
رئیس جمهور همچنین در گفت وگوی تلفنی با امانوئل مکرون همتای فرانسوی خود با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران هیچگاه بدنبال تنش و جنگ نبوده و همواره بر حل و فصل مسایل از طریق گفتگو بر مبنای حقوق بینالملل تاکید کرده است، افزود: در عین حال ما در دفاع از حقوق مشروع خود و تمامیت ارضی کشورمان تردید نداریم.
رئیس جمهور ضمن یادآوری عهد شکنی امریکا در مذاکرات و تحمیل دو جنگ علیه ایران و ارتکاب جنایات متعدد علیه ملت ایران، گفت: ما با اهتمام و جدیت وارد مذاکرات اسلام آباد شده ایم، لیکن موفقیت آن بستگی به رویکرد طرف مقابل دارد.
پایان مذاکره بدون دستیابی به توافق
جی دی ونس معاون رئیسجمهوری آمریکا با تکرار ادعاهای واهی علیه جمهوری اسلامی ایران گفت که تاکنون به هیچ توافق قطعی نرسیده ایم و می خواهیم که ایران اطمینان دهد که ارادهای برای دستیابی سلاحهای هستهای ندارد.
وی ادعا کرد: «ما به شرایطی نرسیدیم که ایرانیها مایل به پذیرش شروط ما باشند. فکر میکنم ما بسیار منعطف بودیم و تا حد زیادی همراهی نشان دادیم.»
ونس به زعم خود گفت: ما خطوط قرمز خود را به طرف ایرانی اعلام کردیم لذا می خواهیم که تهران به ما اطمینان دهد که اراده ای برای سلاح هستهای ندارد.
معاون ترامپ مدعی شد: ایالات متحده با رویکردی منعطف و با «حسن نیت» وارد مذاکرات شد اما متاسفانه دو طرف نتوانستند به توافق دست یابند.
این اظهاراتی درحالی مطرح شد که رسانههای اروپایی ضمن بازتاب گسترده مذاکرات میان ایران و ایالات متحده با میانجیگری پاکستان در اسلامآباد، تاکید کردند که هیات آمریکایی به ریاست ونس با اهرمهای محدودی در این گفتوگوها شرکت کرده و ابتکارعمل در اختیار واشنگتن نیست.
گاردین طی گزارشی نوشت: ونس در شرایطی پا به مذاکرات گذاشته که طرف ایرانی پس از تابآوری در برابر حملات گسترده آمریکا و اسرائیل و همچنین تحولات مربوط به تنگه هرمز، خود را در موقعیت برتر میبیند و همین مسئله توازن مذاکرات را به ضرر واشنگتن تغییر داده است.
این رسانه انگلیسی تاکید کرد که مأموریت ونس دستیابی به توافقی پایدار است اما تحقق این هدف مستلزم تصمیمی دشوار میان ارائه امتیاز به ایران یا پذیرش ریسک شکست مذاکرات که در داخل آمریکا نیز با مخالفتهایی مواجه است.
در نهایت، ونس پس از این اظهارات صبح امروز (به وقت محلی) با بدرقه وزیر امور خارجه و فرمانده ارتش پاکستان، اسلامآباد را ترک کرد.
در پایان، مذاکرات اسلامآباد را باید صحنه تقابل دو رویکرد متفاوت دانست؛ از یکسو ایران که با تکیه بر دستاوردهای میدانی و انسجام داخلی، بر تحقق مطالبات خود تاکید دارد و از سوی دیگر آمریکا که همچنان بر چارچوبهای مورد نظر خود اصرار میورزد. نتیجه این تقابل، دستکم در این مرحله، عدم دستیابی به توافق و تداوم وضعیت بنبست بوده است.
با این حال، تداوم گفتوگوها—حتی در چنین شرایطی—نشان میدهد که مسیر دیپلماسی همچنان بسته نشده اما روشن است که عبور از این بنبست، نیازمند تغییری واقعی در رویکردها بهویژه از سوی واشنگتن، خواهد بود؛ تغییری که بدون آن، مذاکرات اسلامآباد نیز به سرنوشت بسیاری از گفتوگوهای ناتمام گذشته دچار خواهد شد.
در این میان اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت خارجه کشورمان درباره مذاکره اسلام آباد گفت: دیپلماسی هرگز پایان ندارد و دستگاه دیپلماسی برای تامین، حفظ و صیانت منافع ملی به کار خود ادامه می دهد.
بقائی در گفت و گوی تلویزیونی افزود: مذاکرات اسلام آباد (حدود ۲۴ ساعت ممتد) طولانیترین مذاکره بین ایران و آمریکا طی یکسال اخیر بوده است.
وی ادامه داد: در مذاکرات اسلام آباد موضوعات و شرایط بسیار پیچیده ای از جمله تنگه هرمز و منطقه اضافه شد، طبیعی بود که نمی شود انتظار داشت این موضوعات در حدود ۲۴ ساعت مذاکره حل شود. در این دوره از مذاکرات دو طرف در برخی زمینه ها به توافقات دست یافتند و در برخی زمینه ها از جمله تنگه هرمز و مسائل منطقه ای تفاوت و فاصله دیدگاه وجود داشت.
وی ادامه داد: این مذاکرات بعد از ۴۰ روز جنگ و چند روز آتش بس نه در فضای بی اعتمادی بلکه در فضای بدگمانی برگزار شد. آمریکا با مشارکت رژیم اسرائیل طی ۹ ماه دو بار مرتکب تجاوز شده است.
سخنگوی وزارت خارجه از دولت و مردم پاکستان، از شخص شهباز شریف، عاصم منیر و اسحاق دار برای تلاش ها بی دریغ و مهمان نوازی قدردانی کرد.
وی در پاسخ به این که آیا دیپلماسی به پایان رسید، گفت: دیپلماسی هرگز به پایان نمی رسد دستگاه دیپلماسی ابزاری برای تامین ، صیانت و حفظ منافع ملی است.
وی در پایان گفت: رایزنی ها بین ایران ، پاکستان و کشورها دوست و همسایه دامه خواهد داشت./ ایرنا
